Ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές και φιλόσοφους της αρχαιότητας. Αφιέρωσε το έργο αλλά και τη ζωή του στην ηθική φιλοσοφία και στην αναζήτηση του ηθικού αγαθού, της αρετής και της δικαιοσύνης. Η βασικότερη μέθοδος που χρησιμοποίησε ήταν η διαλεκτική (αναζητούσε την αλήθεια με ερωταποκρίσεις) με την οποία προσπαθούσε να διδάξει στους ανθρώπους την άγνοιά τους και να τους βοηθήσει να γνωρίζουν τον εαυτό τους. Η συμβολή του στη φιλοσοφία υπήρξε σημαντικότατη πόσο μάλλον όταν με τον Σωκράτη αξία αποκτούν όχι τα ουράνια σώματα, η γη, οι νεφέλες, αλλά το σύμπαν της ανθρώπινης ψυχής.

Ο Σωκράτης γεννήθηκε στην Αθήνα. Ήταν γιος του γλύπτη Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης. Και ο ίδιος ο Σωκράτης εξάσκησε το έργο του αγαλματοποιού, ίσως ως τα σαράντα του χρόνια, οπότε το εγκατέλειψε και άρχισε να φιλοσοφεί. Γρήγορα συγκέντρωσε γύρω του τους νέους της εποχής του και αφιέρωσε όλη του τη ζωή διαλεγόμενος μαζί τους.

Ήταν παντρεμένος με την Ξανθίππη κι είχε αποκτήσει τρία παιδιά. Ο ίδιος ήταν λιτοδίαιτος και ολιγαρκής. Δεν αναμείχθηκε στην πολιτική. Ως πολίτης ήταν πειθαρχικός, ενάρετος και δίκαιος. Δίδασκε την υπακοή στους νόμους και έδινε ο ίδιος το παράδειγμα, εκτελώντας με προθυμία τα καθήκοντά του ως Αθηναίος πολίτης.

Ο Σωκράτης, αν και δεν ήταν πολιτικός ήταν μια προσωπικότητα πασίγνωστη μέσα στην πόλη της Αθήνας. Η φυσιογνωμία του ήταν μοναδική, αινιγματική και παράδοξη. Η εξωτερική του μορφή δεν είχε τίποτα από το ελληνικό κάλλος. Ήταν άσχημος με μάτια πεταγμένα έξω, μύτη κοντή και χοντρή, με σηκωμένα ρουθούνια, παχιά χείλη, κεφάλι φαλακρό και κοιλιά εξογκωμένη. Ψυχικά όμως ήταν άνθρωπος υπέροχος και διακρινόταν για τη λεπτότητα, την εξυπνάδα του, το χρηστό του ήθος, την εγκράτεια και την αυτάρκειά του, για τη γαλήνη και την αρμονία που ακτινοβολούσε ο ψυχικός του κόσμος. Όπως λέει ο Πλάτωνας ήταν «ο άριστος, ο φρονιμότατος και ο δικαιότατος των Ελλήνων».

Ο Σωκράτης αφιερώθηκε στην αναζήτηση της ηθικής φιλοσοφίας ή στην αναζήτηση του ηθικού αγαθού, της αρετής και της δικαιοσύνης. Συνειδητοποίησε ότι κύριο έργο και αποστολή της ζωής του ήταν να συμβάλει στην ανύψωση του ηθικού και πνευματικού επιπέδου όχι μόνο της νεότητας, την οποία περισσότερο πλησίασε, αλλά και των συμπολιτών του. Να διδάξει στους ανθρώπους την άγνοιά τους και να τους βοηθήσει να γνωρίσουν τον εαυτό τους («γνώθι σαυτόν»).Προσπαθούσε λοιπόν με τη διδασκαλία του να πείσει τους συμπολίτες του Αθηναίους ότι κύρια προσπάθεια του ανθρώπου πρέπει να είναι η αναζήτηση της αλήθειας, ο αυτοέλεγχος και ότι το ανώτατο αγαθό βρίσκεται στην όσο γίνεται μεγαλύτερη καλλιέργεια της ψυχής και στην αναζήτησης της ηθικής φρόνησης. Ο Σωκράτης οδήγησε σε μια φιλοσοφία πιο ανθρωποκεντρική. Δεν άνοιξε σχολή, αλλά χρησιμοποίησε το διάλογο. Άρχιζε τη συζήτηση με την προσποίηση ότι δε γνωρίζει, αλλά ενδιαφέρεται να μάθει πχ τι είναι δίκαιο τι άδικο, τι θάρρος τι δειλία τι καλό και κακό κα. Η προσποίηση άγνοιας που χρησιμοποιεί ο Σωκράτης στις φιλοσοφικές συζητήσεις λέγεται Σωκρατική ειρωνεία. Σε κανένα δεν έδινε την εντύπωση ότι θα του διδάξει κάτι συγκεκριμένο, γιατί πίστευε ότι ο άνθρωπος, αν μάθει πρώτα να χρησιμοποιεί το νου του, δηλ. το λογικό στοχασμό του, μπορεί ύστερα να σκέπτεται, να βρίσκει και να κατακτά την αλήθεια μόνος του. Γι’ αυτό δεν προσέφερε ποτέ στο συνομιλητή του έτοιμες γνώσεις . Του ήταν αρκετό να κεντρίζει το συνομιλητή του με ερωτήσεις, ώστε να φτάνει μόνος του σε γνώσεις που τις είχε ήδη μέσα του. Η μέθοδος αυτή του Σωκράτη λέγεται «μαιευτική».

Πολλοί ήταν εκείνοι που αντιπαθούσαν τον Σωκράτη γιατί τον θεωρούσαν σοφιστή και τον κατηγορούσαν για ασέβεια και άρνηση των θεσμών της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής. Η δίκη έγινε το 399 π.Χ. οι μαθητές του είχαν φροντίσει να του ετοιμάσει μια καλή απολογία ένας καλός ρήτορας, όπως συνηθιζόταν τότε. Ο Σωκράτης αρνήθηκε να τη χρησιμοποιήσει λέγοντας ότι την απολογία του την ετοίμαζε ο ίδιος μια ζωή με τις πράξεις του, δηλαδή πράττοντας πάντα το αγαθό. Από την αυτοσχέδια και δίχως ρητορισμούς απολογία του, δεν έλειψε βέβαια η συνηθισμένη ειρωνεία του. Το δικαστήριο κήρυξε ένοχο τον Σωκράτη και τον καταδίκασε σε θάνατο μετά από 3Οημερη διαμονή στη φυλακή. Σε όλο αυτό το διάστημα οι πολυάριθμοι μαθητές του κατέκλυζαν τη φυλακή που είχε μεταβληθεί σε πραγματική φιλοσοφική Σχολή και ο Σωκράτης, ατάραχος και γαλήνιος έδινε στους μαθητές του τις τελευταίες συμβουλές και υποθήκες. Απέκρουσε τις προτάσεις του μαθητή του Κρίτωνα να δραπετεύσει και να σωθεί γιατί ήθελε ως την τελευταία στιγμή της ζωής του να είναι συνεπής προς τη διδασκαλία του και με το υψηλό του παράδειγμα να διδάξει πως «οι πολίτες πρέπει να σέβονται πάντα τους νόμους της πολιτείας». Και ήπιε το κώνειο, το Μάιο του 339 π.Χ. ήσυχος και γαλήνιος πάντα, με καρτερία και ψυχική ηρεμία μοναδική στην ιστορία, όπως μοναδική ήταν και η προσωπικότητα του μεγάλου φιλοσόφου, του μεγάλου δασκάλου.

ΡΗΤΑ
ΕΝ ΟΙΔΑ, ΟΤΙ ΟΥΔΕΝ ΟΙΔΑ

ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ

ΓΗΡΑΣΚΩ ΑΕΙ ΔΙΔΑΣΚΟΜΕΝΟΣ

ΟΥΔΕΙΣ ΕΚΩΝ ΚΑΚΟΣ

Ν.Β.: Τα παραπάνω αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του Γ.Παπαδογεώργου ΕΠΙΦΑΝΕΙΣ ΑΝΔΡΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ-Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ, του εκδοτικού οίκου. Μ. Τούμπης Α.Ε www.toubis.gr

Προηγούμενα αφιερώματα

Πυθαγορασ Ο Σαμιοσ 570-500 Π.Χ

Φιλοσοφοι Της Ιωνικης Σχολης

Οι Επτά Σοφοί της Αρχαιότητας (Aπρίλιος 2006)
Η Γενιά του ’30 (Φεβρουάριος 2006)
Ο Καζαντζάκης, ο Μιστράς και οι Φιλόσοφοί του (Δεκέμβριος 2005)
Ο Καβάφης στην Αλεξάνδρεια (Νοέμβριος 2005)
Νίκος Καζαντζάκης (Οκτώβριος 2005)
Η πτώση της Χούντας (Ιούλιος 2005)
Ιουστινιανός (Ιούνιος 2005)
Κωνσταντίνος Καβάφης (Μάιος)
551 χρόνια από την πτώση της Κωνσταντινούπολης (Ιούνιος)
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Ιούλιος)
Οδυσσέας Ελύτης (Αύγουστος)
Μαρία Κάλλας (Οκτώβριος)
Η Επέτειος του ‘’ΟΧΙ’’ (Νοέμβριος)
Μάνος Χατζιδάκης (Δεκέμβριος)
Μίκης Θεοδωράκης (Ιανουάριος)

[ Volver ]