|
Ως δεύτερο αφιέρωμα του θεματικού κύκλου
Αρχαίοι Έλληνες Κλασικοί σας παρουσιάζουμε τους Ίωνες
Προσωκρατικούς Φιλοσόφους, Ηράκλειτο, Αναξίμανδρο, Αναξιμένη,
Λεύκιππο και Δημόκριτο, γνωστούς για τις φιλοσοφικές
τους θεωρίες σχετικά με την απαρχή του κόσμου
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΕΦΕΣΙΟΣ (6ος αιώνας π.Χ.)
Δε γνωρίζουμε και πολλά για τη ζωή του. Σαν φιλόσοφος διατύπωσε
σημαντικούς και πρωτοτύπους στοχασμούς. Είναι από τους πρώτους φιλόσοφους
που μίλησαν για τη μεταβολή και την εξέλιξη των όντων. Ως βασικό
στοιχείο της ύλης θεωρούσε τη φωτιά. Το πυρ, που εξελίσσεται, μεταβάλλεται
πρώτα σε νερό, κατόπιν σε γη (χώμα), για να ξαναγυρίσει στην αρχική
του κατάσταση, να γίνει δηλαδή πάλι φωτιά, κατά σταθερή κυκλική
κίνηση. Η φιλοσοφία του για την εξέλιξη, το γίγνεσθαι, ο Ηράκλειτος
τη διατύπωσε με τη γνωστή φράση «τα πάντα ρει», που σημαίνει
«όλα κυλούν, ρέουν» και ακόμη με τη φράση του «ποταμώ
γαρ ουκ εστιν εμβηναι δις τω αυτώ ποταμώ» που σημαίνει «δεν
μπορείς να μπεις στα νερά του ίδιου ποταμού δυο φορές». Ο Ηράκλειτος
κήρυξε το «αεί γίγνεσθαι και μεταβάλεσθαι και μη ουδέποτε το
αυτό μένειν», που σημαίνει ότι κάθε γέννηση για τον Ηράκλειτο
είναι προϊόν των στοιχείων εκείνων της φύσης που βρίσκονται σε διαρκή
διαπάλη κι αντίθεση. Από την πάλη των στοιχείων γεννιέται η αρμονία.
Η μονιμότητα των πραγμάτων είναι φαινομενική και οφείλεται στο ότι
δυνάμεις αντίθετες ισορροπούν παροδικά. Γι’ αυτό και εκθειάζει τον
πόλεμο των στοιχείων ως πατέρα των πάντων κι ως κίνητρο τους το
πυρ.
ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (610 – 547 π.Χ.)
Συνεχιστής του έργου του Θαλή, του οποίου υπήρξε και μαθητής.
Ο Αναξίμανδρος έλεγε την ύλη άπειρο και με αυτό εννοούσε την ύλη
που δεν είχε όμως σχέση με τον αέρα, το νερό κι άλλα στοιχεία, την
άμορφη δηλαδή ύλη από την οποία σχηματίστηκαν όλα τα άλλα και γενικά
ο κόσμος. Το άπειρο, κατά τον Αναξίμανδρο είναι άναρχο και άφθαρτο,
δεν πρόκειται να χαθεί, δεν έχει τέλος. Γίνονται βέβαια συγκρούσεις
και αλλαγές των στοιχείων μέσα στη φύση, μα τίποτα δε χάνεται. Ό,τι
χάνεται σήμερα, θα ξαναγίνει αύριο. Το άπειρο είναι άφθαρτο. Ο Αναξίμανδρος
είναι ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο «αρχή», όρος που
από τότε επικράτησε στη φιλοσοφία. Για τη γη, πρεσβεύει ότι δημιουργήθηκε
από την αποξήρανση του υγρού στοιχείου, το οποίο επικρατούσε αρχικά
κι ακόμη ότι είναι κυλινδρικού σχήματος κι ακίνητη στο κέντρο του
σύμπαντος.
ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (550 – 480 π.Χ. )
Συμμαθητής και διάδοχος του Αναξίμανδρου στην εκπροσώπηση της
Μιλήτου. Ως υπόβαθρο των όντων, ως αρχή του υλικού κόσμου και της
κίνησης του κόσμου θεωρεί τον αέρα. Ο αέρας είναι θεμελιακή ουσία
του κόσμου με ιδιότητες οι οποίες προσομοιάζουν περισσότερο προς
το ύδωρ του Θαλή και λιγότερο προς το άπειρο του Αναξίμανδρου. Ο
αέρας είναι το πλέον κινητικό από όλα τα στοιχεία, πληροί τα πάντα
κι έτσι είναι πανταχού παρών. Σε όλα τα όντα υπόκειται ή υπάρχει
ως ουσία και, ανάλογα με τη μεγαλύτερη ή μικρότερη πυκνότητα εμφανίζεται
ως ύδωρ, ως γη, ως πυρ και γενικά αποκτά συγκεκριμένη μορφή με καθορισμένες
ιδιότητες.
ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ (5ος αιώνας π.Χ.)
Συνεχιστής της ατομικής θεωρίας. Στη φιλοσοφία του εισάγει δυο
έννοιες αντίθετες μεταξύ τους, το πλήρες, που αντιπροσωπεύει το
«όν» και το κενόν που ισοδυναμεί προς το «μη όν».
Ιδιότητα της πρώτης έννοιας είναι η άπειρη μικρότητα, που έχει ως
λογική συνέπεια τη μη διαιρετότητα του όντος, το οποίο γι’ αυτό
το λόγο και ονομάζεται «άτομον», δηλ. αδιαίρετο τεμάχιο.
ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ Ο ΑΒΔΗΡΙΤΗΣ (5ο ή 4ο αιώνα π.Χ.)
Στη διδασκαλία του ο Δημόκριτος δέχεται ότι το όν είναι
τόσο υπαρκτό, όσο και το μη όν. Το ον είναι ύλη αδιαίρετη,
άτομο (αυτό που δεν τέμνεται). Δεν είναι όμως ένα, αλλά πολλά. Κινούνται
και συμπλέκονται μεταξύ τους και σχηματίζουν τα διάφορα όντα που
μας είναι γνωστά. Η κίνηση αυτή υπακούει σε καθαρά μηχανικούς νόμους,
χωρίς καμιά αρχή σκοπιμότητας. Σύμφωνα με το Δημόκριτο τα ακουστικά
και οπτικά αισθήματα οφείλονται σε κύματα τόμων που αποσπώνται από
τα αντικείμενα και φθάνουν «πολλαπλασιαζόμενα» μέχρι τα αυτιά μας
και τα μάτια μας.
Ν.Β.: Τα παραπάνω αποσπάσματα είναι από το βιβλίο του Γ.Παπαδογεώργου
ΕΠΙΦΑΝΕΙΣ ΑΝΔΡΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ-Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥΣ, του
εκδοτικού οίκου. Μ. Τούμπης Α.Ε. www.toubis.gr
Προηγούμενα αφιερώματα
Οι Επτά
Σοφοί της Αρχαιότητας (Aπρίλιος 2006)
Η Γενιά
του ’30 (Φεβρουάριος 2006)
Ο Καζαντζάκης, ο Μιστράς
και οι Φιλόσοφοί του (Δεκέμβριος 2005)
Ο Καβάφης
στην Αλεξάνδρεια (Νοέμβριος 2005)
Νίκος Καζαντζάκης (Οκτώβριος 2005)
Η πτώση της Χούντας (Ιούλιος 2005)
Ιουστινιανός (Ιούνιος 2005)
Κωνσταντίνος Καβάφης (Μάιος)
551 χρόνια από την πτώση της Κωνσταντινούπολης
(Ιούνιος)
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (Ιούλιος)
Οδυσσέας Ελύτης (Αύγουστος)
Μαρία Κάλλας (Οκτώβριος)
Η Επέτειος του ‘’ΟΧΙ’’ (Νοέμβριος)
Μάνος Χατζιδάκης (Δεκέμβριος)
Μίκης Θεοδωράκης (Ιανουάριος)
[ Volver ]
|
