Αγαπούσε από μικρός τη μουσική και έγραψε ο ίδιος τα πρώτα του τραγούδια, χωρίς να έχει πρόσβαση σε μουσικά όργανα. Έδωσε το πρώτο του κονσέρτο σε ηλικία 17 ετών.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου υπήρξε ενεργό μέλος της Αντίστασης ενάντια στη Γερμανική Κατοχή και υπέστη βασανιστήρια. Σπούδασε στην Αθήνα και στη συνέχεια στο Παρίσι στη σχολή του Oliver Messiaen και διηύθυνε με την καθοδήγηση του Eugene Bigot. Το διάστημα που παρέμεινε στο Παρίσι αποτέλεσε γι αυτόν μια περίοδο έντονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Τα πρώτα συμφωνικά του έργα, το κονσέρτο πιάνου, η πρώτη σουίτα και η πρώτη συμφωνία χειροκροτήθηκαν διεθνώς.

Το 1957 κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στο μουσικό φεστιβάλ της Μόσχας. Το 1959 προτάθηκε από τον Darius Milhaud για το βραβείο “American Copley-Music” του καλύτερου ευρωπαίου συνθέτης της χρονιάς, έπειτα από την παρουσίαση του μπαλέτου του «Αντιγόνη» στο Covent Garden.
O Θεοδωράκης επέστρεψε στην πατρίδα και με το μουσικό έργο του «Επιτάφιος» εγκαινιάζει στη χώρα μια πολιτιστική επανάσταση, με τα θαυμαστά του έργα που βασίζονται στην ελληνική και ξένη ποίηση, όπως «Επιφάνεια», «Μικρές Κυκλάδες», «Άξιον Εστί», «Mauthausen», «Ρωμιοσύνη» και «Canto General», βασισμένο σε ποιήματα του Pablo Neruda.

Ξαναέδωσε στην ελληνική μουσική το κύρος της και ενώ καλλιεργούσε την ιδέα της μετασυμφωνικής μουσικής, αναγνωρίστηκε διεθνώς ως μουσική ευφυία, όντας αναμφίβολα ο μεγαλύτερος εν ζωή έλληνας συνθέτης.

Ιδρυτής της Αθηναϊκής Ορχήστρας έδωσε αναρίθμητα κονσέρτα. Από το 1963 ασχολήθηκε με την πολιτική και εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, ένα κόμμα της Αριστεράς. Το 1964 εξελέγη μέλος της Βουλής των Ελλήνων.

Το 1967 με την κατάληψη της εξουσίας από τη Χούντα πέρασε στην παρανομία και σχημάτισε πατριωτικό μέτωπο. Την περίοδο αυτή οι δικτάτορες απαγόρευσαν να ακούγεται η μουσική του. Ο ίδιος συνελήφθη, φυλακίστηκε και εξορίστηκε μαζί με τη σύζυγο και τα δυο του παιδιά και αργότερα κλείστηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Προσωπικότητες όπως ο Dimitri Shostakovich, Leonard Bernstein, Arthur Miller και Harry Belafonde, κατάφεραν να ελευθερωθεί ο Θεοδωράκης και να μετατραπεί η ποινή του σε εξορία το 1970.

Κατά τη διάρκεια της εξορίας του ο Θεοδωράκης αγωνίστηκε για την πτώση της χούντας. Οι χιλιάδες συναυλιών που έδωσε αποτελούν μέρος του αγώνα του για την ανάκτηση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. To γεγονός αυτό τον καθιστά παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης ενάντια στις δικτατορίες.

Μετά την πτώση της δικτατορίας ο Θεοδωράκης επέστρεψε στην Ελλάδα, συνεχίζοντας το έργο του και πραγματοποιώντας περιοδείες με ρεσιτάλ τόσο στην όσο και στο εξωτερικό.

Συγχρόνως συμμετείχε στα δημόσια θέματα της Ελλάδας, εξελέγη Βουλευτής (1981-1986 και 1899-1993) και για δυο χρόνια από το 1990 έως το 1992 διετέλεσε Υπουργός Επικρατείας. Υπήρξε επίσης Διευθυντής της Ελληνικής Ορχήστρας και της Χορωδίας της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης.

Ο Θεοδωράκης συνδύαζε πάντοτε το εξαιρετικό καλλιτεχνικό του ταλέντο με την έντονη και βαθιά αγάπη για την πατρίδα του αναλαμβάνοντας παράλληλα να ξυπνήσει τα διεθνή αισθήματα για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, του περιβάλλοντος και για την ανάγκη ύπαρξης ειρήνης.

O Μίκης Θεοδωράκης έχει γράψει περισσότερα από χίλια τραγούδια και σειρές τραγουδιών, καθώς και αξέχαστες μελωδίες που αποτελούν μέρος της ελληνικής μουσικής κληρονομιάς.